3.6.1 Effeithiau a welwyd

Tiwtorial newid hinsawdd – effeithiau a welwyd

Effeithiau a welwyd

Yn ôl asesiad diweddaraf yr IPCC o newid yn yr hinsawdd (y pedwerydd Adroddiad Asesu, 2007), mae’r newidiadau a welwyd ac rydyn ni’n credu eu bod yn deillio o newid yn yr hinsawdd yn cynnwys:

  • Tropical lagoon, BelizeCodiad yn lefel y môr
  • Gostyngiad yn hyd a lled eira a rhew
  • Newidiadau ym mhatrymau glawiad ac eira (sef dyodiad). Rhwng 1900 a 2005, mae’r duedd mewn rhai rhannau o’r byd (rhannau o Ogledd a De America, gogledd Ewrop a gogledd a chanol Asia) wedi bod tuag at fwy o ddyodiad, ac mae mannau eraill (y Sahel, y Môr Canoldir, de Affrica a rhannau o dde Asia) wedi tueddu tuag at lai o ddyodiad. Ers 1970 mae’n ymddangos bod yr arwynebedd ar y blaned y mae sychdwr yn effeithio arno wedi cynyddu
  • Tystiolaeth gyfyngedig o gynnydd yn nwyster gweithgaredd seiclonau trofannol yng Ngogledd Môr Iwerydd ers tua 1970
  • Person on sled, SwedenMae newidiadau o ran eira, rhew a thir wedi’i rewi wedi cynyddu nifer a maint y rhewlynnoeddwedi cynyddu ansefydlogrwydd y tir mewn ardaloedd mynyddig ac ardaloedd eraill lle ceir rhew parhaol ac wedi arwain at newidiadau mewn rhai ecosystemau yn yr Arctig a’r Antarctig
  • Mae rhai afonydd, llynnoedd, nentydd hefyd wedi gweld effaith oherwydd mwy o ddŵr ffo ac oherwydd bod yr arllwysfeydd mewn llawer o afonydd sy’n cael eu bwydo gan rewlifoedd ac eira wedi cyrraedd eu brig yn gynharach yn y gwanwyn
  • Mae newidiadau wedi’u gweld yn ansawdd y dŵr mewn afonydd a llynnoedd sy’n cynhesu
  • Mewn ecosystemau ar y tir, digwyddiadau’r gwanwyn yn digwydd yn gynharach symudiadau yn rhychwant planhigion ac anifeiliaid (tuag at y ddau begwn a thuag at dir uwch)
  • Mewn rhai systemau dŵr môr a dŵr croyw, symudiadau a newidiadau o ran helaethrwydd algâu, plancton a physgod
  • Hefyd mewn systemau dŵr môr a dŵr croyw, newidiadau yn hyd alled y rhewhalltedd (crynodiadau halen) a lefelau ocsigen.

Snowmobiles in Sweden

Roedd yr IPCC yn hyderus iawn bod y newidiadau uchod yn deillio o newid yn yr hinsawdd. Mae’n bosibl bod newidiadau eraill yn deillio o newid yn yr hinsawdd hefyd, ond doedd yr IPCC ddim mor sicr ynglŷn â nhw. Mae’r rhain yn cynnwys:

  • Rheoli amaethyddiaeth a choedwigoedd ar dir uwch yn Hemisffer y Gogledd, megis plannu cnydau yn gynharach yn y gwanwyn, mwy o danau mewn coedwigoedd a mwy o blâu mewn coedwigoedd
  • Rhai agweddau ar iechyd pobl, fel marwolaethau sy’n gysylltiedig â gwres yn Ewrop, newidiadau yn yr organebau sy’n cario clefydau heintus mewn rhai ardaloedd, a phaill sy’n achosi alergedd yn Hemisffer y Gogledd a’r lledredau canol
  • Rhai gweithgareddau dynol yn yr Arctig (e.e. hela a theithio dros eira a rhew) ac ar dir is mewn ardaloedd alpaidd (fel chwaraeon mynydd).

 

Ymarfer

Rhai effeithiau a welwyd yn y Deyrnas Unedig

Mae yna dystiolaeth bod rhai o’r effeithiau yn y rhestr uchod yn digwydd yn y Deyrnas Unedig. Dyma restr o ambell enghraifft. Mae yma ddolenni hefyd sy’n cysylltu â data perthnasol ECN os yw ar gael. Dilynwch y dolenni i weld y data.

  • Codiad yn lefel y môr: yn ôl Swyddfa Dywydd y Deyrnas Unedig, mae lefelau’r moroedd o amgylch y Deyrnas Unedig wedi codi tua 10 centimetr ers 1900
  • Newidiadau mewn glawiad: mae glawiad yn y Deyrnas Unedig yn yr haf yn gostwng, ond yn y gaeaf mae’n cynyddu [Swyddfa Dywydd y Deyrnas Unedig]
  • Effeithiau ar blanhigion ac anifeiliaid: yn ôl Natural England, mae’n ymddangos bod rhai adar yn dodwy eu hwyau yn gynharach yn y gwanwyn. Mae Swyddfa Dywydd y Deyrnas Unedig yn nodi bod y tymor tyfu yn y Deyrnas Unedig wedi ymestyn am fod y gwanwyn yn dechrau yn gynt a’r hydref/gaeaf yn dechrau yn hwyrach. Mae newidiadau eraill wedi’u gweld ym myd natur, o loÿnnod byw sy’n ymddangos yn gynharach yn y flwyddyn i adar sy’n newid eu patrymau ymfudo
  • Newidiadau mewn ecosystemau morol: mae yna dystiolaeth bod rhywogaethau o blancton sydd fel arfer yn digwydd mewn dyfroedd cynnes yn symud tua’r gogledd, yn ogystal â newid yng nghylchoedd tymhorol rhai rhywogaethau [SAHFOS].

Data perthnasol ECN


 

  • Oes unrhyw un o’r setiau data hyn yn dangos tuedd?