3.6.2 Effeithiau a ragwelir

Tiwtorial newid hinsawdd – effeithiau a ragwelir

Sut mae rhag-weld newid hinsawdd ac effeithiau newid hinsawdd?

I rag-weld newid yn yr hinsawdd yn y dyfodol, ac effeithiau posibl y newid hwnnw, mae arnon ni angen:

  • Data am yr hinsawdd sydd wedi’i fesur
  • Gwybodaeth am gymhlethdod systemau hinsawdd
  • Cyfrifiaduron pwerus.

Photo © Fitis-Sytske Dijksen
St Ives. Photo © Fitis-Sytske Dijksen

Mae’r data sydd ar gael am yr hinsawdd a gwybodaeth o system yr hinsawdd yn cael eu cyfuno mewn modelau cyfrifiadur. Mae’r rhain yn datrys hafaliadau mathemategol astrus. Mae’r modelau’n cynnwys llawer o ffactorau fel ffurfiant cymylau, glawiad, ceryntau yn y cefnforoedd a’r atmosffer, crynodiadau nwyon tŷ gwydr a’r math o orchudd sydd ar y tir. Mae’n hysbys bod y rhain i gyd a rhagor yn effeithio ar y tywydd a’r hinsawdd.

Mae sawl model cyfrifiadur gwahanol wedi cael eu datblygu. Er eu bod yn cynhyrchu rhagfynegiadau gwahanol, mae’r rhan fwyaf yn awgrymu bod yna gynhesu. Rhoddwyd gwybodaeth am amcanestyniadau’r modelau ynglŷn â hinsawdd y Deyrnas Unedig yn y tiwtorial ‘Newid hinsawdd yn y Deyrnas Unedig‘.

Drwy ddefnyddio senarios gwahanol ar gyfer hinsawdd y dyfodol, mae’n bosibl wedyn rhag-weld effeithiau posibl. I wneud hyn ar gyfer gwlad neu ranbarth, mae angen defnyddio’r allbwn priodol o’r model hinsawdd. Yr enw ar hyn yw ‘lleihau’r raddfa’.

Rhai o’r effeithiau a ragwelir ar gyfer newid hinsawdd

[Ffynhonnell: Swyddfa Gwyddoniaeth y Llywodraeth]

  • Disgwylir y bydd cynhesu yn peri i’r cefnforoedd ehangu, i rewlifoedd ymgilio ac i rannau o haenau rhew doddi, gan godi lefel y môr ledled y byd
  • Photo © Elisabeth Raboin
    Photo © Elisabeth Raboin
    Rhagwelir y bydd hyd a lled yr eira a’r rhew yn crebachu mwn rhai mannau. Mae’n debyg y bydd llai o ddŵr ar gael mewn rhanbarthau sy’n cael eu cyflenwi gan ddŵr tawdd o gadwyni mawr o fynyddoedd
  • Mae’r glawiad yn debyg o gynyddu yn y trofannau ac ar ledredau uchel a gostwng yn yr isdrofannau sydd eisoes yn sych
  • Photo © Fitis-Sytske Dijksen
    Photo © Fitis-Sytske Dijksen
    Disgwylir y bydd tonnau gwres yn dod yn fwy cyffredin wrth i’r tymheredd cyfartalog godi
  • Disgwylir y bydd nifer y diwrnodau o lwydrew yn gostwng ar ledredau uchel, gan gynyddu’r tymor tyfu
  • Disgwylir y bydd rhai rhywogaethau o blanhigion yn tyfu’n fwy a/neu yn cynhyrchu mwy o gnwd o’u cymharu â’r maetholion a’r dŵr angenrheidiol, ond ...
  • ... mae’r cynnydd a ddisgwylir yn amlder a dwyster digwyddiadau tywydd eithriadol, yn ogystal â mwy o blâu o drychfilod, yn debyg o gynyddu colledion yn y cnydau
  • Mae’n debyg y bydd arwyneb y cefnforoedd yn fwy asidig (pH is) nag y buon nhw ers degau o filiynau o flynyddoedd. Bydd yr asideiddio yma’n digwydd yn llawer mwy cyflym nag yn y gorffennol, ac fe allai hynny greu effaith difrifol ar ecosystemau morol, gan gynnwys riffiau cwrel
  • Wrth i lefel y môr godi, bydd mwy o bobl yn wynebu’r perygl o lifogydd ar yr arfordir bob blwyddyn. Gallai dŵr hallt fod yn fygythiad i adnoddau dŵr croyw pe bai’n llifo i mewn, a disgwylir y bydd difrod oherwydd llifogydd a stormydd ar yr arfordir yn debyg o gynyddu
  • Mae’n debyg y bydd tonnau gwres mwyfwy dwys a mynych yn achosi mwy o farwolaethau sy’n gysylltiedig â gwres, yn enwedig ymysg pobl hŷn, pobl sydd â salwch cronig a phobl ifanc iawn, er bod disgwyl i farwolaethau sy’n gysylltiedig ag oerfel ostwng.

 

Ansicrwydd y darogan

Mae’n bwysig deall bod systemau amgylcheddol a biolegol yn tueddu i fod yn gymhleth a bod llawer o’r ffactorau sy’n effeithio arnyn nhw yn gallu newid dros amser eu hunain. Mae hyn yn golygu bod darogan effeithiau newid yn yr hinsawdd yn anodd iawn. Er mwyn modelu’r hinsawdd a’r amgylchedd, mae angen gwneud llawer o ragdybiaethau a symlhau cymhlethdodau. Mae’r rhain, wrth gwrs, yn arwain at ansicrwydd yn yr allbwn.

Un o nodau allweddol yr ymchwilwyr yw lleihau’r ansicrwydd yn ein rhagfynegiadau. Mwyaf i gyd y byddwn yn deall sut a pham mae ecosystemau’n newid, mwyaf i gyd y gallwn wella’r modelau a’r rhagfynegiadau. Dyna pam mae rhaglen o waith monitro ac ymchwilio dros gyfnod hir fel ECN mor bwysig.