3.4 Newid hinsawdd

Tiwtorial newid hinsawdd

Earth from spaceMae bron yn sicr erbyn hyn bod hinsawdd y Ddaear y cynhesu. Yn y tiwtorial yma byddwn yn edrych ar y ffeithiau ynglŷn â newid hinsawdd, a pha effeithiau y gallai newid yn yr hinsawdd eu creu.

Beth yw newid hinsawdd?

Dywedwyd yn gynharach mai ystyr hinsawdd yw’r tywydd sy’n cael ei brofi ar gyfartaledd mewn lle dros gyfnod hir o amser (30 mlynedd, dyweder). Ar gyfer unrhyw le penodedig ar y Ddaear, mae’r hinsawdd yn amrywio dros gyfnodau amser sy’n amrywio o ddegau o flynyddoedd i filoedd o flynyddoedd. Mae’r newidiadau hyn yn deillio o achosion naturiol, fel newid yng ngweithgarwch yr haul a newidiadau hirdymor yng ngogwydd y Ddaear a’i chylchdro o amgylch yr haul. Er hynny, mae’r term newid hinsawdd yn cyfeirio fel rheol at newidiadau ers dechrau’r ugeinfed ganrif.

Rydyn ni wedi gweld yn barod fod ffactorau naturiol a dynol yn effeithio ar hinsawdd y Ddaear. Yr IPCC yw’r Panel Aml-lywodraeth ar Newid Hinsawdd. Yn eu hadroddiad yn 2007, dywedodd yr IPCC hyn: ‘There is very high confidence that the net effect of human activities since 1750 has been one of warming’ (4ydd Adroddiad Asesu yr IPCC, 2007).

A dweud y gwir, fe ddaeth yr IPCC i’r casgliad ei bod yn debyg iawn bod y rhan fwyaf o’r cynnydd sydd wedi’i weld yn y tymheredd byd-eang ers canol yr ugeinfed ganrif yn deillio o gynnydd yn allyriadau nwyon tŷ gwydr sydd wedi’u creu gan bobl.

Mae’n ddigon posibl ein bod ni’n gweld yr effeithiau yn barod, er ei bod yn anodd dweud yn bendant bod unrhyw un ‘digwyddiad’ (sychdwr, llifogydd neu ledaeniad rhywogaeth ymledol, er enghraifft) wedi deillio o newid yn yr hinsawdd.

Sut mae’r hinsawdd yn newid?

Ar gyfartaledd mae tymheredd y byd wedi codi 0.89°C dros y cyfnod rhwng 1901 a 2012 (Ffynhonnell: Swyddfa Dywydd y Deyrnas Unedig). Yn y Deyrnas Unedig, mae’r tymheredd wedi codi tua 0.7°C ers 1659 (Ffynhonnell: gwefan UKCIP).

 

Rothamsted mean temperatures from 1878 - 2005

Mae’r graff uchod yn dangos data o safle ECN Rothamsted yn Hertfordshire, Lloegr. Mae’r pwyntiau yn nodi cyfartaledd 5-mlynedd tymheredd cyfartalog blynyddol (cymedrig) yr aer a gafodd ei gofnodi yn Rothamsted. Mae’r data yn mynd o 1878 i 2010. Bu’r tymheredd yn gymharol sefydlog dros y cyfnod hyd at ddiwedd y 1980au. Ers hynny, mae’r tymheredd yn gyffredinol wedi bod yn uwch na’r cymedr hirdymor (y llinell goch, sef y cymedr ar gyfer 1878-1990). Mae’r data yn awgrymu bod yna gynhesu graddol dros y cyfnod, yn enwedig yn y 30 mlynedd diwethaf. (Y data drwy garedigrwydd Rothamsted Research Ltd.).

Gallwch weld fersiwn o’r graff yma sy’n dangos data’r tymheredd cymedrig blynyddol ar wefan Rothamsted.

Dyw hynny ddim yn swnio’n llawer: beth yw’r broblem?

Dyw cynhesu sy’n mesur llai nag 1°C ddim yn swnio’n llawer, ond fe allai cynnydd o 2°C hyd yn oed arwain at gynnydd yn lefelau’r môr a mwy o ddigwyddiadau eithriadol fel sychdwr a glaw trwm. A dweud y gwir, mae adroddiad IPCC yn sôn am ‘... widespread melting of snow and ice and rising global average sea level ...’ (Ffynhonnell: 4ydd Adroddiad Asesu IPCC, 2007). Bydd newidiadau o’r fath yn effeithio ar lawer o filiynau o bobl. Mae’n bosibl mai ar gymunedau sy’n byw mewn mannau isel ar yr arfordir y ceir yr effeithiau gwaethaf, neu mewn rhannau o’r byd sydd eisoes yn agored i sychdwr neu lifogydd.

Yn y Deyrnas Unedig, mae’n debyg y bydd yr effeithiau uniongyrchol yn llai difrifol (ac fe allai rhai pobl hyd yn oed groesawu hinsawdd gynhesach). Fe allen ni weld tywydd eithriadol yn amlach, megis stormydd, tonnau gwres ac eira trwm. Hefyd rydyn ni i gyd yn agored i effeithiau anuniongyrchol newid yn yr hinsawdd, fel effeithiau ar y cynhaeaf bwyd, pwysau ar adnoddau dŵr, ymfudo ymysg pobl neu symudiadau plâu ac organebau sy’n cario clefydau.

Ffynonellau gwybodaeth

In this tutorial on climate change we have drawn mainly on the following sources of information:

Yn y tiwtorial yma ar newid yn yr hinsawdd rydyn ni wedi defnyddio’r ffynonellau gwybodaeth canlynol yn bennaf: